సంజయుడిలా చెప్తున్నాడు.

'రాజా! మహాతేజస్వి అయిన పార్థునిచే రక్షింపబడుతూ, అభేద్యమై భయంకరంగా ఉన్న క్రౌంచవ్యూహాన్ని చూసి, నీ కొడుకు దుర్యోధనుడు ద్రోణాచార్యుని దగ్గరకు వచ్చి, కృపుడు, శల్యుడు, సౌమదత్తి, వికర్ణుడు, అశ్వత్థామ, దుశ్శాసనాది సోదరులు, యుద్ధానికి వచ్చిన ఎందరో ఇతర శూరులు - వీరందరి సమక్షంలో వారినందరినీ ఉల్లాస పరుస్తూ ఇలా అన్నాడు - "మీరంతా వివిధాయుధాలు వాడటంలో నిపుణులు, యుద్ధ విశారదులు. (1-4)

మహారథులైన మీరంతా ఒక్కొక్కరుగా అయినా సేనలతో సహా పాండవులను, యుద్ధంలో చంపగలవారు. అందరూ కలిస్తే ఇక చెప్పవలసిన దేముంది? (5)

భీష్మరక్షితమైన మనసేన జయింపనలవి కానిది. భీమరక్షితమైన పాండవసేనను సులువుగా జయించవచ్చు. కాబట్టి సంస్థానులు, శూరసేనులు, వేత్రికులు, కుకురులు, ఆరోచకులు, త్రిగర్తులు, మద్రకులు, యవనులు మీరంతా శత్రుంజయుడు, దుశ్శాసనుడు వీరుడైన వికర్ణుడు, నందుడు, ఉపనందుడు, చిత్రసేనుడు, పారిభద్రకులతో కలిసి, మీ మీ సేనలకు ముందు నిలిచి భీష్ముని రక్షించండి. (6-9)

సంజయుడు చెప్తున్నాడు.

దుర్యోధనుని మాట విని, ద్రోణాది మహారథులు, ఇతర రాజులు అందరూ 'అలాగే' అని దుర్యోధనుని మాటను అంగీకరించారు.

మారిషా! అప్పుడు, భీష్ముడు, ద్రోణుడు, నీ కొడుకులు - అందరూ కలిసి పాండవసేనలను బాధించగల మహావ్యూహాన్ని నిర్మించారు. (10)

పెద్ద సేన తన చుట్టూ నిలవగా భీష్ముడు దేవేంద్రుని వలె మహాసేనను తోడ్కొని, ముందుకు నడిచాడు. (11)

మేటివిలుకాడు, ప్రతాపవంతుడు అయిన ద్రోణాచార్యుడు భీష్ముని అనుసరించాడు. రాజా! కుంతలులు దశార్ణులు, మాగధులు, విదర్భులు, మేకలులు, కర్ణప్రావరణులు - ఈ దేశాల సైనికులంతా కలిసి గాంధార సింధు, సౌవీర, శిబి, వసాతి దేశాల వీరులు యుద్ధానికే వన్నె తెచ్చే భీష్మునికి రక్షగా నిలిచారు. (12, 13 1/2)

శకుని తనసేనతో ద్రోణాచార్యునకు రక్షగా నిలిచాడు. దుర్యోధనుడు సర్వసోదరులతో, అశ్వాతక, వికర్ణ, అంబష్ఠ, కోసల, దరద, శక, క్షుద్రక, మాలవ దేశయోధులతో కలిసి ఆనందంగా శకుని సేనను రక్షింపసాగాడు. (14-16)

భూరిశ్రవుడు, శలుడు, శల్యుడు, మాననీయుడు భగదత్తుడు, అవంతి రాజులు విందానువిందులు ఎడమ వైపు రక్షకులయ్యారు. సౌమదత్తి, సుశర్మ, కాంబోజుడు, సుదక్షిణుడు, శ్రుతాయువు, అచ్యుతాయువు కుడి ప్రక్క రక్షణగా నిలిచారు. (17,18)

అశ్వత్థామ, కృపుడు, సాత్వతవంశీయుడు కృతవర్మ గొప్ప సేనతో కౌరవసేనకు వెనుకవైపు బాసటగా నిలిచారు. (19)

కేతుమంతుడు, వసుదానుడు, కాశీరాజు కుమారుడు అభిభువు, అనేక దేశాలకు సంబంధించిన ఇతర రాజులు సేనకు వెనుక పుష్టి కల్పించారు. (20)

భారతా! ఆ తరువాత నీవారంతా ఉల్లాసంగా యుద్ధానికి సిద్ధమయ్యారు. ఆనందంగా శంఖాల నూది, సింహనాదాలు చేయనారంభించారు. (21)

వారి హర్షనాదాలను విని కురుపితామహుడు, వృద్ధుడు, ప్రతాపవంతుడు అయిన భీష్ముడు పెద్దగా సింహనాదం చేసి, శంఖాన్ని పూరించాడు. (22)

ఆ తరువాత శంభాలు, భేరులు, వివిధ పణవాలు, ఆనకం మొదలయిన ఇతర వాద్యాలు మ్రోగాయి. ఆ శబ్దం భయంకరంగా ఉంది. (23)

ఆ పై తెల్లగుర్రాలు పూన్చిన మహారథాన్ని ఎక్కి, స్వర్ణరత్నాలతో అలంకరింపబడిన గొప్ప శంఖాలను (కృష్ణార్జునులు) ఊదారు. (24)

కృష్ణుడు పాంచజన్యాన్ని, ధనంజయుడు దేవదత్తాన్ని, ఘోర కర్మలు చేయగల భీమసేనుడు పౌండ్ర మనే మహాశంఖాన్ని పూరించారు. (25)

కౌంతేయుడైన యుధిష్ఠిరుడు అనంత విజయాన్ని, నకుల సహదేవులు సుఘోష, మణిపుష్పకాలను (పూరించారు). (26)

కాశిరాజు, శైబ్యుడు, మహారథుడైన శిఖండి, ధృష్టద్యుమ్నుడు, విరాటుడు, మహారథుడైన సాత్యకి, పాంచాల యోధులు, మేటివిలుకాండ్రయిన ద్రౌపది కొడుకులు అయిదుగురు, అందరూ గొప్ప శంఖాల నూది సింహనాదాలు చేశారు. (27,28)

ఆ వీరులంతా కలిసి చేసిన ఆ మహాభీకర ఘోష భూమ్యాకాశాలను ప్రతిధ్వనింపజేసింది. (29)

మహారాజా! ఈ రీతిగా కౌరవపాండవులు ఆనందంగా ఒకరికొకరు సంతాపాన్ని కలిగిస్తూ, మరల యుద్ధానికి సిద్ధమయ్యారు. (30)

ఇది శ్రీమహాభారతమున భీష్మపర్వమున భీష్మవధ పర్వమను ఉపపర్వమున కౌరవవ్యూహరచనమను ఏబది యొకటవ అధ్యాయము. (51)

(దాక్షిణాత్య అధికపాఠం 1 శ్లోకంతో కలిపి 31 శ్లోకాలు)